In de schijnwerper: Ecodorp Zuiderveld

Marian Aarts & de Buurtbewoners Project Ecodorp Zuiderveld (Nijmegen). CPO Collectief Particulier opdrachtgeverschap Actieplan Wonen Nijmegen. Duurzaam Wonen.

Actieplan Wonen schreef op 15-03-2021 het volgende artikel over ons Ecodorp Zuiderveld:

“Concessies doen is sleutel tot succes” De woningnood in Gelderland is hoog. Met het Actieplan Wonen zorgt provincie Gelderland voor meer woningen. Uitgangspunten: sneller, betaalbaar en flexibel. We ondersteunen onder meer collectieve wooninitiatieven: mensen die samen een woondroom hebben.

Zo wordt het woonaanbod diverser. Woningcorporatie Talis hielp inmiddels 4 groepen hun droom te bouwen. De recentste is Ecodorp Zuiderveld: 46 sociale huurwoningen met gezamenlijke ontmoetingsruimten, voorzieningen en een moestuin.

Michel Pott van Talis: “Ik ben er trots op dat het weer is gelukt, ondanks de hogere bouwkosten van deze tijd en het soms lastige proces. Omdat we kozen voor conceptbouw, was er budget voor duurzaamheid en staat er een mooi project.” Bovendien maakte die keuze dat de bouw snel kon: eind 2020 zijn de eerste woningen opgeleverd en begin maart 2021 waren alle woningen en gemeenschappelijke ruimten klaar.

Bewoners doen veel zelf

“Waarom Talis samenwerkt met dit soort groepen? Collectieve wooninitiatieven zijn onderdeel van de woningbehoefte van onze doelgroep”, vertelt Michel Pott, projectmanager vastgoed bij woningcorporatie Talis. “We juichen toe dat bewoners zelf en samen regie nemen over hun woning en woonomgeving, en bovendien profiteert ook de omgeving daarvan.” Hij kwam in 2018 in contact met de Vereniging Ecodorpen Gelderland (CVEG) tijdens een matchingsdag. Pott: “Wij presenteerden een plek in Nijmegen-Lent waar we een woongemeenschap vonden passen, en de presentatie over het ecodorp paste het best qua omvang en visie. Ze waren serieus, bereid er tijd in te steken en om concessies te doen. Van eerdere projecten leerden we dat dat nodig is voor succes. Budget en technische mogelijkheden zijn niet altijd groot genoeg om alle dromen uit te laten komen.”

Ecodorp Zuiderveld wordt straks beheerd door de Woningbouwvereniging Gelderland, gespecialiseerd in woongroepen, en bewoners doen veel zelf. Clemens Nolten, projectleider vastgoed bij Talis: “Onze rol als woningcorporatie is anders dan bij andere complexen. We verwachten dat de groep een positieve bijdrage levert aan de wijk. Dat zien we ook bij andere woongemeenschappen.” Pott: “We leerden dat woongemeenschappen prima zelf iets van de grond kunnen krijgen. Een ontmoetingsruimte, bijvoorbeeld. Dat kan andere huurders inspireren.”

De CVEG is onderdeel van een wereldwijde beweging van ecodorpen. Koen de Kruif van de CVEG: “Mensen staan steeds verder van elkaar af, en economische groei is vaak leidend. Met alle gevolgen van dien, zoals klimaatverandering en bodemsterfte. Met ecodorpen willen we laten zien dat het ook anders kan.” De wijk had weinig voorzieningen of ontmoetingsplekken. Marian Aarts van de CVEG: “De buurt is welkom bij onze activiteiten of om in de tuin te werken. We organiseren oogstdagen, en helpen bewoners met een zorgvraag.”

Heel verschillende werelden komen samen

Zo’n samenwerking vraagt wel wat van de woningcorporatie en de vereniging. Pott: “We vertrouwen erop dat de mensen die er gaan wonen, goede keuzes maken. Twee slaapkamers, een keuken van een bepaalde grootte; die standaarden laten we los. Bij woongemeenschap Iewan vonden we bouwen met stro wel een beetje gek, maar als we ervan overtuigd raken dat zoiets kan, doen we het.”

Nolten: “In zo’n proces komen 2 heel verschillende werelden samen. Die van de bouwer, met regeltjes, eisen, vergunningen. En een groep die een droom wil waarmaken. Dat geeft veel dynamiek.” Pott: “Wij zijn de spil tussen de aannemer en de groep. We bekijken wat technisch en financieel kan, maar waken er ook voor dat zo’n groep niet te veel idealen loslaat. Als we hen dwingen te veel wensen op te geven, nemen we een risico hen kwijt te raken.”

Maatwerk door conceptbouw

Hoogte 2 Architecten ging samen met Talis en de groep ontwerpen. Alle varianten waren zo’n 20% boven budget. Pott: “Toen kwam Trebbe bij ons met een concept voor kleine appartementen in een portiek. Niet duurzamer dan normaal (niveau Bouwbesluit), wel betaalbaar. We keken of we die standaard duurzamer en circulairder konden maken, zodat we maatwerk konden leveren voor de woongemeenschap.” De Kruif: “Bezuinigen zou betekenen: geen gemeenschapshuis. Terwijl dat juist een belangrijk uitgangspunt was. We kozen voor een ontwerp dat wat verder van onze droom zit, mét gemeenschappelijke plekken en voorzieningen.”

Duurzaam

Aarts: “Alles wat we deden, moest wel zo duurzaam mogelijk. Dat een bedrijf als Trebbe daarvan leert, vinden we juist mooi.” Vanwege het goedkopere ontwerp was voor duurzaamheid nu budget. Pott: “Het was vooral aan de groep aan te geven wat ze dan wilde. Ze wilden graag dakisolatie van oude spijkerbroeken. Wij twijfelden of dat het duurzaamst was, maar er was budget, dus hebben we het gedaan. Dan kunnen er andere dingen niet.” Verder werd bijvoorbeeld 30% hergebruikt beton gebruikt, en hout en staal in de gevel.

Nolten: “Ook voor ons leerzaam. Wellicht ontdekken we zo iets dat we vaker kunnen gebruiken.” Pott: “Soms moet je durven iets nieuws te doen. Ook om de kostprijs voor anderen te verlagen. We willen dan wel altijd weten dat het technisch goed is. Als we over een paar jaar opnieuw moeten isoleren, zou dat schandalig zijn.” De Kruif: “Het budget en onze wens voor duurzaamheid vereisten keuzes. We wilden al kleinere wooneenheden, maar nu werden die gebouwd in een standaard concept. Voor ons niet erg. Zeker omdat iedereen terecht kan in het gemeenschapshuis. Daar kun je onder meer samen eten, activiteiten volgen als yoga, en er is een badruimte. En naast een klein eigen terrasje is er een heel grote gemeenschappelijke tuin.”

Hulp van de overheid

De CVEG ontving subsidie Collectieve wooninitiatieven van provincie Gelderland voor het inhuren van professionele begeleiding. De Kruif: “De subsidie gebruikten we om gemeenschappelijke voorzieningen te laten ontwerpen als onderdeel van de traditionele bouw. Talis wil de woningen later eventueel weer kunnen verhuren. Wij wilden dat met alle leden bespreken, zodat iedereen het eens was met wat was besloten. Dat traject kost extra geld.”

Pott: “We kregen ook subsidie van Stichting Volksbelang. Uiteindelijk willen we dit soort projecten zonder subsidie kunnen doen, maar zoiets stimuleert ons er extra hard voor te werken. De overheid kan ook op andere manieren mensen helpen hun woondroom uit te laten komen. Gemeenten bijvoorbeeld door zo veel mogelijk vrijheid te geven.”

Verbinding in plaats van een schutting

Alle partijen zijn blij met het resultaat, en zien de toegevoegde waarde voor de wijk.
Aarts: “De sfeer is nu al geweldig, terwijl iedereen nog moet landen. En buren vragen al wanneer ze in de tuin mogen werken. Het gaat om verbinding, in plaats van een schutting ertussen. Met elkaar wonen geeft dagstructuur en activiteit; dan is het niet meer nodig dat er veel geld gaat naar leefbaarheid, bestrijding van overlast of eenzaamheid. En bewoners inspireren elkaar en hopelijk ook de directe omgeving, bijvoorbeeld op gebied van duurzaamheid. Dus woningcorporaties, kijk eens om je heen welke burgerinitiatieven er zijn. Daarmee kun je veel ondervangen.”

Link naar het oorspronkelijke artikel: https://actieplanwonen.gelderland.nl/nieuws/1912405.aspx?t=In-de-schijnwerper-Ecodorp-Zuiderveld&fbclid=IwAR2zxyt19plGqj-Jb1YarniDjuVNT8nH0kCnfbp2V1LU-_rt4-wnC85k8q4

Verslag ledendag: Land art

Verslag geschreven door ons lid Nora

De ledendag van zaterdag 20 maart stond in het teken van kunst, en wel een specifieke kunststroming: land art. Dit is een vorm van kunst waarbij de kunstenaars zich laten inspireren door de natuur bij het creëren van hun kunstwerken. Deze vormen vaak een integraal onderdeel van het landschap en worden gecreëerd met materialen die ter plekke in de natuur te vinden zijn.

Eigenlijk was er in eerste instantie iets anders gepland voor deze dag dat plotseling niet door kon gaan (wat verklap ik niet, want dat staat voor later dit jaar op de planning) en we hebben even overwogen om deze dag dan maar niet door te laten gaan, ook omdat het merendeel van onze leden op Zuiderveld (zullen gaan) wonen en nog de handen (en hoofden!) meer dan vol heeft aan alles wat daar nog moet gebeuren in en om alle woningen, gemeenschappelijke ruimtes en de tuin. Maar de boog kan ook niet altijd gespannen zijn en juist in deze drukke tijden is het voor de gemeenschapsvorming belangrijk om niet alleen maar te klussen maar ook bewust tijd in te plannen voor ontspanning om gezamenlijk leuke dingen te organiseren. We hebben er dus bewust voor gekozen om de ledendag wel door te laten gaan ook al vermoedden we wel dat de opkomst voor deze ledendag waarschijnlijk niet groot zou zijn. Persoonlijk ben ik ontzettend blij dat we deze keuze hebben gemaakt, want het was een topdag!

Het programma voor de dag was opgedeeld in 2 bijeenkomsten via zoom aan het begin en het einde van de dag. Helaas was Thea, die veel van kunst weet en de dag samen met Nora had voorbereid, ziek, dus heeft Anouk P de honneurs waargenomen. We startten de dag met een check-in en het beantwoorden van de vraag: wat heb jij met kunst. Vervolgens vertelde Anouk wat over land art en bekeken we samen een filmpje van de land art-kunstenaar Andy Goldsworthy ter inspiratie voor de rest van de dag.

Vervolgens gingen we uiteen om ergens in de loop van de dag alleen of samen met anderen naar buiten te gaan om zelf aan de slag te gaan met het maken van een kunstwerk buiten en daar een foto van te maken. De uitdaging daarbij was om het kunstwerk ook eens vanuit een ander perspectief te fotograferen zodat het op de foto b.v. veel groter lijkt dan het in werkelijkheid is. Aan het einde van de dag kwamen we weer bij elkaar via zoom om de foto’s te delen. De weergoden waren ons ongelooflijk goed gezind want het was ongeveer 23 graden en prachtig zonnig weer. Zelf logeerde ik op dat moment bij een goede vriend in Doetinchem die een hele goede amateurfotograaf is en voornamelijk natuurfoto’s maakt.

We zijn naar een park in de buurt van zijn huis gegaan en ieder voor zich aan de slag gegaan. Geïnspireerd door het filmpje liet ik me leiden door opvallende dingen en vormen in het landschap: een molshoop, een groen strookje gras tussen het zand, een stukje zand met kuiltjes aan de rand van een vijver. Daarna verzamelde ik op zo’n plek dan materialen die ik in de buurt vond: verschillende bladeren, strootjes, grassprietjes, bloemetjes, uitgedroogde peulen, 2 gekleurde plastic flessendoppen, een rood plastic flesje in een struik etc. Ik maakte dan iets op zo’n plek en maakte er vanuit verschillende hoeken foto’s van. Later bleek helaas dat het maken van foto’s voor mij nog echt een aparte uitdaging is, vooral het wisselen van perspectief vond ik fototechnisch gezien moeilijk, maar ik heb tijdens de tweede bijeenkomst aan het eind van de dag hele bijzondere foto’s gezien van de anderen.

Aanvankelijk was ik vooral vanuit volwassen perspectief bezig en vermeed ik b.v. vuile, modderige plekken maar uiteindelijk zat ik op mijn billen naast een prachtig gevormde hoop mest om deze te kunnen versieren met blaadjes, takjes en gevlochten grassprieten…en omdat het zulk mooi weer was waren er veel mensen aan het wandelen, ik trok  dus wel de nodige bekijks en veel mensen vroegen zich af waarom ik daar zo zat en of het wel goed met me ging!

Al met al was het, ondanks de begrijpelijkerwijs niet zo grote opkomst en het gebrek aan live contact met andere leden, een hele verbindende, inspirerende, ontspannen, leerzame en gezellige ledendag!

Nora.

Vaarwel, leemdagen…

In ons ecodorp Zuiderveld zijn de dagen van voorstrijken, afplakken, leem kruien, scheppen, spuiten, afpappen en gletten voorbij! Want met het leemstucen van de wanden van het gemeenschapshuis, zijn alle 46 huizen van ons dorp nu voorzien van een laagje leem.  

De bewoners van het Zuidblok en Middenblok zijn allemaal ingetrokken, en ook de meeste bewoners van het Noordblok hebben hun oude woning verruild voor hun nieuwe.  

Wat een monsterklus is het geweest. Het zou ons niet gelukt zijn zonder de hulp van Capiau Leembouw, de vrijwilligers van het Huis van Compassie, onze leden, en iedereen die zijn of haar steentje heeft bijgedragen.

Hoewel we nog midden in het proces van afbouw zitten, vormt de gemeenschap zich ook op allerlei andere manieren. Het eerste kampvuurtje is een feit, en de kinderen weten elkaar en de nieuwe ‘zandbak’ (fundering van de schuur) goed te vinden. Krachten worden gebundeld als het gaat om het oppassen op elkaars kroost, het sjouwen met verhuisdozen, het ophalen van vloeren en andere zware zaken en het delen van auto’s en maaltijden. Regelmatig komen er ’s avonds nog mensen uit hun huizen gekropen om een laatste muurtje te glatten of een tent te verplaatsen. 

En dan…
Bewoners gaan zich nu richten op het afmaken van hun eigen woningen, en het in orde maken van de wisselwoning en het gemeenschapshuis. Het volgende grote bouwproject is de schuur. Het bouwen gaan we zelf doen! Ook is het bijna tijd om de tuin onder handen te gaan nemen. Zo zal de tuin worden opgehoogd, wordt de wadi gegraven en gaan we gezamenlijk de paden leggen.

Kortom, we zijn er voorlopig nog wel even zoet mee. Maar er is niets zo verbindend als samen werken, en wat wordt het mooi.

tekst: Angelique en Jenny